BORNOVA’DA 19. YÜZYILDA BULUNAN RUM ORTODOKS DİNİ YAPILARI
Panaya (Meryem Ana) Ortodoks Rum Kilisesi :
Şu an Bornova Meydanında bulunan Kars Halil ATİLLA İlköğretim okulu ve yan tarafındaki parkın bulunduğu alanda eskiden yer alan Panagia/Meryem Ana Kilisesi, 1772 yılında Bornova’nın Rum halkı tarafından toplanan paralar Mimar Cortazziye yaptırılmıştı.. 1839-1840 yılları arasında Prasakakis, Kanas, Mavrogordato, Hacı Tourasi, Hacı Gianakou isimli varlıklı rumların yardımıyla aynı yere daha büyük bir kilise yapıldı. Kilisenin görkemli bir çan kulesi ile güzel bir girişi vardır Çan kulesi, 1883, Theodoro Mantzouranis tarafından ünlü mimar Rocco Vitali’ye yaptırıldı. 25 metre uzunluğunda kırmızı taştan ve 7 çanlı bu kilise Bornova’nın en yüksek yapısı idi. O zamanki Rum Bornovalılar bu kiliseleri ile gurur duyuyordu. 15 Ağustos tarihinde Meryem Ana Yortusu bu kilise de oldukça gösterişli olarak kutlanmakta idi. Kilisenin yanında bir de Rum Erkek İlkokulu (Kars Okulunun yerinde) bulunuyordu.
İçinde bir çok değerli ikona bulunan kilisedeki en değerli ikona Aziz Yahya İkonası idi. 1922 yılından hemen sonra yıkıldığı anlaşılan kiliseden geriye sadece birkaç resim ulaşmıştır.
Bornova genel görünüm, Panagia Kilisesinin çan kulesi gözükmektedir.
Bornova genel görünüm, Panagia Kilisesinin çan kulesi gözükmektedir.
Hagiaos Triada Kilisesi (Kutsal Üçleme) :
1864 yılında Mimar Xenofontos Latri tarafından yapılmıştır. Küçük ve şık bir kilise olup Bornova Rum mezarlığı (Paterson Köşkü batısı, daha sonra Bornova Mezarlığı olarak kullanılan ve şimdi stadyum ve civarındaki alan) içinde bulunuyordu. 1922’den sonra tahrip olmuş olup bulunduğu noktada Paterson Köşküne ait depo/ahır ve oto yıkama servisi bulunmaktadır. Bulunduğu alan Rum Mezarlığının sınırlarında idi. Hagiaos Triada Kilisesinin bulunduğu yer, üzerine daha sonra başka amaçlı binalar yapılmıştır, yaşlı tanıklardan alınan bilgiye göre burada eskiden bir kilise bulunuyordu.
Hagiaos Triada Kilisesi planı ve rum mezarlığı
Hagios Yanis Kilisesi :
Bornova’dan Manisa’ya giden yolda Penelope Sofianopoulo tarafından (aynı şahsın evinin karşısında) Agios Yani tu Prodromu (St John Baptist) adında (mimar Demosthene Apostolidi’ye) küçük bir kilise yaptırılmıştı. Ev tipi bir kilise olduğu düşünülmektedir. İçinde şifa verdiğine inanılan ikonalar bulunmakta imiş. 1922’den sonra yıkılmıştır. Tam yeri bilinmemekte ve kalıntısı bulunmamaktadır. Eski Bornova yolundan kasıt, Canım Öğretmenim Parkı ve oradaki İZSU civarı olmalı çünkü eski yol buradan geçiyordu.
Hagia Helena Kilisesi:
Pınarbaşı köyünde 1800’lü yılların sonunda 250 Rum, 150 Türk ve 100 Yahudi ailesinin yaşamakta olduğu bilgisine ulaşıyoruz kaynaklardan.Rumlar tarafından Pınarbaşında 1832 yılında Azize Helena Kilisesi inşa edilmiş ve bu kilisenin avlusunda da bir rum okulu inşa edilmişti. Şu anda bu kiliseden ve bu rum okulundan hiçbir iz kalmamıştır.
Kokluca Panagia (Meryem Ana) Kilisesi :
Kokluca/Altındağ, 1922 yılı öncesi 100 aileden (Daha sonra başka bir kaynak da 3000 kişi olarak bahsedilmiştir) oluşan bir Rum köyü idi. O zamanlar (19.yy) bu köyde su sıkıntısı yaşanmasına rağmen köy sakinleri rahatça köye su getirebilecekleri bir bütçeye büyük bir çan kulesi yapmayı yeğlemişlerdir. Meryem Ana adına yapılan kilise günümüze ulaşmasa da o zaman ki gezginler tarafından güzel bir kilise olarak adlandırılmıştır.
Timios Stavros Kilisesi:
Doğanlar’daki küçük bir Rum cemaate hizmet vermiş olan bu kilisenin inşaatı 1866′da tamamlanmıştır. Tarımla uğraşan az bir nüfus için yapılmış ve gösterişten uzak, taşra kilisesi tipindedir. Kutsal Haç adını taşıyan bu küçük kilise uzun süre bir süre marangozhane, sonra Doğanlar Spor Kulübü tarafından kullanıldı. Oldukça harap bir halde iken Büyük Şehir Belediyesi tarafından Kültür merkezi yapılmaya 2014 yılı başlarında başlanmıştır.
Hagia Haralambos Kilisesi:
Bornovanın güneydoğusunda bu gün Hacılarkırı olarak tabir edilen bölgede Türk, Rum ve az sayıda Yahudinin yaşadığı yaklaşık 250 haneli bir köy bulunuyordu. Hacılar köyünde Türk ve Rum nüfus birbirlerine yakın nüfusa sahipti. Bazı Avrupalılar burayı sayfiye ve av yeri olarak değerlendiriyordu ve Kramer Ailesine ait bir av köşkü bulunuyordu. Köydeki Rumlara ait Aziz Haralambos adında büyük bir kilise bulunuyordu ve 1843 tarihinde eski bir kilisenin üzerine yeniden inşa edilmişti. Bu köy 9 Eylül 1922’de tamamen yanarak yok olmuştur, bu gün üzerinde askeri birlik bulunmaktadır.
KAYNAKLAR
Destanlar Çağından 19.Yüzyıla İzmir Konstantinos OIKONOMOS/BONAVENTURE F.SLAARS (Bilge UMAR çevirisi)
Nikos Kararas, Asırlar Arası Bornova, (Yunanca) Atina 1955
Bornova-Cemal SARAN 1950
Nikos Kararas, Asırlar Arası Bornova, (Yunanca) Atina 1955
Bornova-Cemal SARAN 1950
Yorumlar