Konya Ermenileri

KONYA’DA ERMENİ VARLIĞININ TARİHSEL İZLERİ
Osmanlı döneminde Konya ve çevresi, farklı inanç ve toplulukların birlikte yaşadığı önemli merkezlerden biriydi. 20. yüzyılın başlarına kadar Ermeni nüfus, Konya’nın sosyal ve ekonomik hayatında belirgin bir yer tutmaktaydı. Ancak bugün bu köklü topluluktan geriye yalnızca arşiv kayıtları ve silinmiş mekânsal izler kalmıştır.
1915 ÖNCESİNDE KONYA VE İLÇELERİNDE  ERMENİLER

Resmî kayıtlar ve patrikhane verilerine göre 1915 öncesinde Konya vilayetinde binlerce Ermeni yaşamaktaydı. Konya şehir merkezinde, özellikle Yukarı Alaaddin çevresinde yoğunlaşan Ermeni nüfusu 4 binin üzerindeydi. Bu bölgede iki kilise ve bir kısmı oldukça nitelikli olan dört okul bulunuyordu.
Akşehir’deki Ermeni nüfusu ise şehir merkezinden daha kalabalıktı ve yaklaşık 5 bin kişiden oluşuyordu. İlçede iki kilise ve dört eğitim kurumu faaliyet gösteriyordu. Karaman, Ereğli, Seydişehir ve Ilgın gibi yerleşimlerde de hatırı sayılır Ermeni cemaatleri mevcuttu. Her birinde kiliseler, okullar ve yerleşik mahalleler bulunmaktaydı.

EKONOMİK VE KÜLTÜREL HAYAT

Konya Ermenileri özellikle zanaat alanında öne çıkıyordu. Dokumacılık, halıcılık, yün işleri, nakış ve küçük esnaflık başlıca geçim kaynaklarıydı. Karaman’daki Ermeni ustalar ise şarap üretimiyle ün kazanmıştı. Bu üretim faaliyetleri, bölgenin ticari hayatına önemli katkılar sağlıyordu.

TEHCİR DÖNEMİNDE KONYA’NIN AYRICALIKLI KONUMU

1915 yılında çıkarılan tehcir kararının uygulanması, Osmanlı coğrafyasında her bölgede aynı şekilde gerçekleşmedi. Konya, bu açıdan istisnai vilayetlerden biri oldu.
Ereğli’de halk arasında “Deli Mustafa Ağa” olarak bilinen yerel bir kanaat önderi, Ermenilerin gönderilmesine açıkça karşı çıkarak birçok kişinin yerinde kalmasını sağladı. Aynı dönemde Konya Valisi olan Artin Celal (Celal Bey), tehcir emirlerini vicdanına aykırı bularak uygulamayan nadir Osmanlı bürokratlarından biri olarak öne çıktı.
Celal Bey, görev süresi boyunca Konya merkezinde kalan Ermenilerin evlerine dönmesini sağladı; Akşehir ve Ilgın’da tehcir uygulanmasına izin vermedi. Farklı bölgelerden Konya’ya sevk edilen on binlerce Ermeni muhacirin gönderilmesi yönündeki baskılara ise direndi.

RESMÎ KAYITLAR VE NÜFUSUN AZALIŞI

Talat Paşa’nın özel notlarına göre, tehcir sonrasında Konya’daki Ermeni nüfusu ciddi biçimde azaldı. 1917 yılı itibarıyla sayıları yaklaşık 3 bine kadar düşmüştü. Buna rağmen Konya, İzmir, Aydın, Antalya ve Kütahya gibi bazı bölgelerle birlikte tehcirin sınırlı uygulandığı yerler arasında yer aldı.
Savaş sonrası dönemde Konya’daki Ermenilerin büyük bölümü, mallarını satarak İstanbul’a ya da Avrupa ve Amerika’ya göç etti. Bu göç, zorunlu olmaktan çok güvenlik ve gelecek kaygısıyla gerçekleşti.
KAYBOLAN MAHALLELER, YIKILAN YAPILAR
Konya’da “Mahalle-i Ermeniyan” olarak bilinen yerleşim alanı, bugünkü Çiftemerdiven Mahallesi’ydi. Osmanlı vergi defterlerinde bu mahallede yaşayan Ermeni esnaf ve zanaatkârların isimleri, meslekleri ve ödedikleri vergiler ayrıntılı şekilde yer almaktadır.
Bugün bu mahalleden, kiliselerden ve okullardan neredeyse hiçbir somut iz kalmamıştır. Yapılar ya yıkılmış ya da farklı amaçlarla kullanılmıştır.

BUGÜN KONYA’DA ERMENİLER

Günümüzde Konya ve ilçelerinde resmî olarak yaşayan Ermeni nüfusu bulunmamaktadır. Bazı ailelerin geçmişlerini gizleyerek yaşamlarını sürdürdüğü iddiaları ise net verilerle doğrulanabilmiş değildir.
Bir zamanlar Konya’nın ekonomik, kültürel ve sosyal dokusunun parçası olan Ermeni topluluğu, artık yalnızca arşiv belgelerinde, hatıratlarda ve silinmiş mahalle adlarında yaşamaktadır.

KISA DEĞERLENDİRME

Konya örneği, Osmanlı’nın son döneminde yaşanan büyük kırılmaların yerel ölçekte her zaman aynı biçimde yaşanmadığını göstermektedir. Vicdanıyla hareket eden idareciler ve halkın bir kısmı, zor zamanlarda insani duruş sergilemiştir. Ancak sonuçta, çok kültürlü bir şehir yapısı tarihin akışı içinde ortadan kalkmıştır.

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE BORNOVA’DAKİ CAMİİ, KİLİSE, HAVRA VE MEZARLIKLAR

Resim
Mary.Magdalena Protestan Kilisesi Bornova Ermeni Kilisesi Müslüman Mezarlığı Aslında konuya Bornova yaşamış inanç grupları olarak başlamak istemiştim ama bu çalışma daha kapsamlı ve ayrıntılı bir bir çalışma gerektirdiğinden dolayı bu konuyu daha sonraki bir zamana bırakmayı tercih ettim. Bornova’nın bu günkü merkezinin kuruluş tarihi çok derinlere gitmemekle birlikte (çevresinde son yapılan kazılarla 8.000 yıl öncesine giden izler bulunmuştur) en azından Bizans döneminde küçük bir yerleşme olduğu sanılmaktadır. Bunun sebebi ise Bornova merkez de antik kalıntı vs. bulunmamış olmasındandır. Bizans Döneminde Prino Barys olarak isimlendirilen Bornova’da o döneme ait bir yerleşim izi merkezde şimdiye kadar bulunmuş olmamakla birlikte (Söz konusu bugünkü Bornova merkezden bahsediyorum, çünkü yakın çevrede Roma ve Bizans dönemine ait çok sayıda kalıntı vs. vardır) eski seyyahların iddialarına göre Bornova Hüseyin İsa Bey Camii yerinde bir Bizans Kilisesi ve bugün ki Ege Üniv...
Devamı

YUNUSZADE AHMET VEHBİ (ÜNLÜ) MÜDERRİS/VAİZ/ŞAİR

Resim
Kendi el yazısı ile kaleme aldığı “Tercüme-i Hâl” adlı eserinden anlaşıldığına göre Yunuszade Ahmet Vehbi, 1 Temmuz 1871 tarihinde Bolvadin’de doğmuştur. Bolvadin’in önde gelen eşrafından Yunuszade oğlu Abdülkadir Efendi’nin oğludur. Annesi Emine Hanımdır. Yunuszade ailesi, 18. yüzyıla kadar bugünkü Hamidiye Köyü yakınlarında bulunan Kureyş Köyünde ikamet etmekteydi. Celalî saldırıları sonucunda köyün dağıldığı, halkının bir kısmının Afyon’a, bir kısmının ise Bolvadin’e yerleştiği bilinmektedir. Soy, Türkmen Kureyş aşiretine bağlıdır. (Kureyşan adı, Horasan’dan Anadolu’ya gelen “Kureyş” adlı pirden gelir.) Hafız ve orta hâlli bir ailenin çocuğu olan Yunuszade, iyi bir aile terbiyesi almış; mahalle mektebinden sonra Mekteb-i İbtidaî ve Rüşdiyeye devam ederek mezun olmuştur. Küçük yaşlardan itibaren ilmî bir olgunluk gösteren Yunuszade, bulunduğu çevrenin imkânlarıyla yetinmeyerek ilim tahsili için çeşitli il ve ilçelere gitmiştir. Önce Aziziye (Emirda...
Devamı

PATERSON KÖŞKÜNÜN HÜZÜNLÜ HİKAYESİ

Resim
Stanley Paterson Preziosa Henrietta Paterson, nee Routh (1835-93), wife of J.B.P. John Borthwick Paterson (d. 1889) Stanley Paterson Bilardo Salonu Bilardo Salonu şu anki hali Paterson Ailesi ‘Tish’ (Mabel Maud nee Paterson) with son, Mark, taken mid 1950s, possibly at Lice [Ilica] beach. Photos provided by Mabel Maud’s surviving husband, Edward de Jongh. Paterson Ailesine Ait Mezarlar Paterson Ailesine Ait Mezarlar Paterson Ailesine Ait Mezarlar Paterson Ailesine Ait Mezarlar Paterson Ailesine Ait Mezarlar Paterson Ailesine Ait Mezarlar Bornova Mustafa Kemal Caddesi boyunca uzanan apartmanlar serisinden sonra bir anda yeşil bahçeli bir köşk yıkıntısı karşılar sizi yolun solunda. Bornova da adını bilmeyen yok gibidir fakat ya hikayesini? Muhteşem köşkün tarihini bilmeyenler bile şu anda gördükleri harabeye bile güzel köşkmüş yazık yıllardır böyle bakımsız duruyor diye iç geçirmektedir. Aslında burada anlatacaklarımız diğer Bornova Köşkleri gibi bir bina tari...
Devamı